🔍
Commodity money vs. Fiat money | Financial sector | AP Macroeconomics | Khan Academy - YouTube
Channel: Khan Academy
[0]
Gəlin, Amerika Birləşmiş Ştatlarının
[1]
1 dollarını nəzərdən keçirək.
[3]
Buna dəyərli edən nədir?
[5]
Siz bunu insanlara verə və bildiyiniz kimi
[7]
yeməyə ərzaq,istifadə edəcəyiniz bir şey, və ya
[9]
dəyərli bir şey əldə edə bilərsiniz.
[11]
Amma bu balaca kağız parçasını
[13]
əyərli edən nədir?
[14]
Və ya məncə bu kağız deyil,pambıqdır,
[16]
və ya ona oxşar bir şeydir,elə deyilmi?
[17]
Amma sual hələ də qalır, bu
[19]
davamsız, balaca və özbaşına istifadəsi olmayan
[21]
kağız parçasını dəyərli edən nədir?
[24]
Bir növ maraqlı tapşırıq
[26]
biraz vaxtda geri gedib,
[28]
ilklərdə çap olunan Amerika dollarının
[30]
nəyə bənzədiyinə baxmaq olardı.
[33]
Beləliklə, burda ilk vaxtlarda çap olunan dollar vardır,
[35]
və gəlin bir az təsviri böyüdək, və bununla bağlı
[37]
bəzi sözləri oxuyaq.
[39]
Beləliklə, əgər ən üst hissəni böyütsək,
[42]
yuxarıda gümüşü sertifikat yazıldığının
[45]
fərqinə vararıq.
[48]
Bunun mənası nədir?
[49]
Əgər bir az da böyütsək,
[52]
bunun Amerikanın xəzinəsində əmanət olduğunun
[55]
bir növ təstiqlədiyini görərik,
[59]
və cümlə bu cür qəribə şəkildə
[61]
davam edir,və 1 dollar daşıyıcısı
[66]
tələbə uyğun olaraq ödəniş hesab olunur.
[68]
Bunu isə bu dolların əslində sizin hesabı
[71]
gümüşü dollara keçirə biləcəyinizi
[73]
göstərən bir faktdır.
[76]
Bu kağız parçası, teorik olaraq, Amerikanın mülkünə
[79]
çevrilə bilər, onun özündə də gümüşü dollar
[82]
kimi əmanətdə istifadə oluna bilər,
[85]
həqiqi gümüş parçası, və mən sizə
[86]
onladan birinin necə göründüynü göstərəcəm,
[88]
bu sizə nağd pul kimi də geri dönüş edə bilər.
[91]
Buna görə də, dəyər verdiyiniz bu pul,
[94]
sizin istəyinizlə gümüşə çevrilə bilər.
[96]
Bu yolla siz bunu gümüş kimi digər insanlarla
[98]
ticarət edə bilərsiniz, çünki bunu başqa birinə versəniz,
[100]
bu şəxs həmin pulun daşıyıcısı olur,
[105]
və teoretik olaraq, nəticəədə həmin pulu
[107]
gümüş dollara çevirə bilərsiniz.
[109]
Və bu kağız pula sahib olmanın və
[111]
onu çıxartdırmağın səbəbi
[113]
onun əsl gümüş parçaları və ya əsl metal parçaları kimi
[116]
daşımağının çətin olmasıdır.
[117]
Bu hal xüsusilə böyük məbləğdə
[118]
pul üçün daha keçərlidir.
[120]
Məsələn, burda bizim 100,000 dollarımız var.
[124]
Sizin tez-tez görmədiyiniz bir şey.
[126]
Əgər biz bunu böyütsək və həmin şəxsin üzərində
[128]
yazılan yazılara baxsaq, onların oxşar olduğunu görərik,
[131]
amma qızılın və ya gümüşün əvəzinədir.
[134]
Qızılda 10.000 dollar daşıyıcı üçün ödənilə biləndir,
[138]
və qanunla müşayiət olunur.
[140]
Beləliklə,bir növ bu ideyanı toparlasaq,
[143]
bu 10.000 dollar dəyərində qızıla dönə bilər.
[146]
İnsanların buna-10.000 dollar dəyərində qızıla
[149]
münasibəti budur ki, onlar bunu
[151]
heç bir yerə daşımadan sahib ola bilərlər.
[153]
Sizin tam olaraq bir gümüşü çevirdikdə,
[155]
sizin əldə etdiyiniz nədir?
[157]
Tələbə uyğun ödənilən nədir?
[161]
Belə,siz pulun başqa bir növünə sahibsiniz,
[163]
siz bunu ticarətdə və ya alqı-satqıda,
[165]
əsas mübadilə vasitəsi kimi istifadə edə bilərsiniz.
[167]
Rəsmi ABŞ pulu, amma fərqlilik
[169]
pulun özündədir, dəyərli metaldır.
[172]
Bu həqiqətən gümüşdür, teorem olaraq,
[175]
Əgər siz ABŞ dövlətinə inanmasanız,
[177]
siz bunu sadə gümüşə əridə bilərsiniz, bəlkə
[180]
başqa ölkələr bunu hələ də gümüş kimi qiymətli hesab edər.
[182]
Eyni şəkildə, insanların istifadə etdiyi
[185]
qızıl qəpiklər var idi.
[186]
Burdakı kimi iki dollar yarım
[187]
dəyərində qızıl qəpiklər.
[189]
Beləliklə, dəyərin onun daxilində saxlanması tam olaraq budur,
[192]
çünki insanlar qızılı dəyərləndirirlər,
[194]
və əgər çox yayılmış olmasa da,
[196]
Amerikanın onun üzərində möhürü var,
[198]
bu nəsə dəyərli bir şey ola bilərdi, amma bu qızıldı.
[201]
Və bu tip pulun, bildiyiniz kimi qızıl qəpiklərin
[203]
və ya gümüş qəpiklərin xüsusi bir adı var.
[206]
Bu əmtəə pulu adlanır.
[208]
Gəli əmtəə pulunu nəzərdən keçirək.
[211]
Bunun tam olaraq nə anlama gəldiyinə baxsaq,
[213]
siz onu pul kimi ticarətdə istifadə edirsiniz,
[215]
və özünü daxili bir dəyəri var.
[217]
Hətta o pul kimi işlənməsə belə,
[219]
o öz dəyərini qoruyub saxlayacaq.
[220]
Burdakı əmtəə sözü, qiymətli bir şey
[223]
mənasına gəlir, bu yalnız qızıl gümüş ola bilməz,
[225]
bu həmçinin, ərzaq,mebel, və ya
[228]
mal-qara kimi şeylər ola bilər.
[230]
Bunlar əmtəədir.
[232]
Siz qızıl və gümüşün ticarətdə istifadə olunmaqdan
[235]
başqa bir dəyərə sahib olmadığı haqqında
[237]
mübahisə də edə bilərsiniz.
[238]
Demək istədiyim, bunlar bir növ dəyərli cəvahiratdır,
[240]
və bəzi elektronlar onda istifadə edə bilər,
[242]
amma bütövlükkdə, insanların gümüş və qızıla dəyər verməklərinin
[244]
digər bir səbəbi də,onların ticarətdə istifadə olunmağıdır.
[247]
Bir növ digər insanların onlara dəyər verməyindən aslıdır.
[249]
Beləliklə,bu bir az qəribədir, bunlar əmtəə
[250]
pullarının bir növ sual doğuran nümunələridir,
[253]
bildiyiniz kimi taxıl və ya portağal kimi digər
[256]
əmtəə məhsulları daha dəyərli hesab olunur,
[259]
siz onun özlərini də istifadə edə bilərsiniz,
[261]
adi bir metaldan fərqli olaraq.
[262]
Amma, bunlar əmtəə məhsullarıdır.
[265]
Pulun digər bir forması isə
[267]
siz onu banka əmanət edə bilərsiniz,
[269]
və bank onu sizə qaytaracaqdır,
[271]
bildiyiniz kimi əslində onun göstərdiyi gümüşdür,
[273]
bu bir növ əmtəə puludur,
[276]
bu halda bizim əmtəə pulumuz gümüşdür.
[278]
Bunlar əmtəə iadəsi də adlanır.
[280]
Əmtəə iadəsi.
[284]
Çünki, onların göstərdikləri əmtəənin
[288]
dəyəri iadə olunur.
[290]
Onlardan eşidə biləcəyiniz digər bir ifadə isə,
[291]
təmsilci puldur, çünki digər bit məhsulun
[294]
göstəricisidir.
[297]
Bu halda,qızıl və ya gümüş.
[303]
Amma pulun istifadə olunduğu ilk zamanlarda,
[305]
siziz şekel kimi pul temsilçiləriniz ola bilərdi,
[308]
hansı ki, arpanın müəyyən ölçüsünü göstərir.
[311]
Beləliklə,o yalnız qızıl və ya gümüş olmaq məcburiyyətində deyil,
[313]
bəzən sizin başqa növ əmtəələri təmsil edən pulunuz ola bilər,
[315]
əmtəə isadəsivə ya təmsilçi pul.
[318]
Bunlar ABŞ-ın və digər ölkələrin
[321]
köhnə növ pullarıdır.
[322]
Keçmişdə çox insanların əmtəə iadəsi pulu var idi.
[325]
Amma müasir anlayışlara əsaslansaq, onlardan birinə
[327]
sahib olmaq o qədər də vacib deyil.
[328]
Sizin sadəcə gümüşə çevrilməmiş pulunuz ola bilər.
[330]
Siz bunu çevirib əvəzində gümüş ala bilmızsiniz.
[333]
Bu isə fiat pul anlayışıdır.
[337]
Fiat pul.
[340]
Fiat sözü isə qanun və ya bəyanat
[342]
mənasına gəlir, bu pul ABŞ dövləti tərəfindən
[344]
qəbul olunmuşdur.
[346]
Bunun pul olduğu ilə bağlı bəyan edilib,
[348]
yəqin ki buna dəyər verə də budur.
[350]
Bu əmtəə puluna nəzərən daha
[352]
daha çox boş hissetdirir.
[354]
Amma bunu iadə etməkdə müəyyən çətin nüanslar vardır.
[357]
Onlardan biri, biz burdakı
[359]
bəzi sözləri böyüdək.
[362]
Əgər baxsanız burda,onun qanuni olduğunu görərsiniz.
[365]
Beləliklə,mən bunu bura yazacam.
[366]
Bu not bütün ictimai və şəxsi borclar üçün qanuni olaraq keçərlidir.
[370]
Mən keçeən videoda qanuni tender haqqında
[372]
və sizin dövlətin lazimi qərarlar qəbul edəcəyinə
[374]
inandığınız təqdirdə
[377]
necə dəyərli olduğu haqqında
[379]
məlumat vermişdim.
[383]
Amma əsas hissə, onu dəyərli edən əsas şeyin
[387]
insanların ona inamağıdır,elə deyilmi?
[389]
Sizin dollara bu qədər dəyər verməyinizin səbəbi,
[391]
sizin bunu insanlara verə bilməyinizdir, və insanların
[393]
bunla dəyərli məhsullar mübadilə edəcəyindən əminsiniz.
[396]
Günün sonunda, bu onun etdiyidir,
[398]
bilidiyiniz kimi gümüşün və ya bu 10.000 dolların
[401]
və ya bu parça qızılın.
[404]
Çünki, demək olar ki heç kim bunu gümüşə
[406]
dəyişməz, niyə etsin ki?
[408]
Bu da onun kimi yaxşıdır, sadəcə nağd pulla
[409]
ticarət etmək daha rahatdır.
[411]
Bu cəmiyyətin psixologiyasında belə formalaşmışdır,
[414]
və hər kəs bu kağız parçasını dəyərli
[417]
əhsulları almaq üçün bir növ əsas
[419]
göstərici kimi istifadə edirlər,
[422]
əslində hər kəsin buna inandığı təqdirdə
[424]
bu böyük bir sıçrayış deyil.
[426]
Bu hələ əvvəlki videoda danışdığım
[429]
pulun digər vəzifələrini də yerinə yetirir.
[430]
Bu əsas mübadilə vasitəsidir, və siz bunu
[433]
saxlayıb artıra bilərsiniz,elə deyilmi?
[434]
Kağızın dəyəri azalmır, bu sizin toplaya
[435]
biləcəyiniz bir şeydir, və dəyər ölçüsü kimi də istifadə olunur.
[438]
müxtəlif məhsullara dəyərini rəqəmlərlə qiymətləndirmək üçün.
[442]
Amma bu bəyan edilən bir şeydi,
[444]
bu həqiqi bir məhsul deyil,
[446]
və bu fiat pulun nə olduğunu
[447]
anlamaq üçün əsas fərqləndirici
[451]
və insanların inandığı bir xüsusiyyətidir,
[454]
insanlar buna inanır və dəyərli hesab edir.
[456]
Amma həmçinin qızıl və gümüş üçün küçərlidir,
[457]
elə deyilmi?
[459]
Əgər siz onları əridsəniz,
[461]
digər insanlar onu dəyərli hesab edəcək.
[464]
Eyni şeylər qızıl əşyalar üçün də keçərlidir,
[467]
bildiyiniz kimi, bəzi qərb mədəniyyətləri,
[469]
qızıla daha çox dəyər vermişlər, eləcə də,Asiyada
[471]
olan bəzi ölkələr qızılı fərqli cür hesab edir,
[473]
qərbdəki kimi eyni yolla qiymətləndirmir.
[475]
Sizi insanların bu metalı necə
[477]
sevdikləri təəccübləndirir, elə deyilmi?
[479]
Bizim pulu istifadə etməyimizin əsas səbəblərindən biri də,
[482]
digər insanların onu qiymətli hesab edəcəyindən əmin olmağımızdır,
[484]
bu pulun üç əsas vəzifəsini yerinə yetirdiyi müddətdə,
[486]
o qədər də absurd deyil,
[489]
və cəmiyyət daxilində öz funksiyasını görür.
[491]
Bildiyiniz kimi hiperinflyasiya kimi bəzi
[493]
xüsusiyyətlər,onun bu funksiyanı
[495]
yerinə yetirməyinə bir növ mane olur.
[496]
Gələn videoda görüşərik!
Most Recent Videos:
You can go back to the homepage right here: Homepage