Biology: Cell Structure I Nucleus Medical Media - YouTube

Qelizat janë njësit me të vogla të gjalla të një organizmi.

Të gjitha qelizat kanë 3 gjëra të përbashkëta

Pa marr parasysh se çfarë lloj qelizash janë

Të gjitha qelizat kanë një membranë qelizore e cila e ndan pjesën e brendshme të qelizës nga mjedisi i jashtëm.

Citoplazma, që është një fluid(lëng) sikurse gjelatine(puding)

dhe ADN-ja që është materiali gjenetik i qelizës.

Në përgjithësi kemi dy kategori qelizash.

Kategoria e parë janë qelizat Eukariote.

Ato kanë organele

Që përfshinë nukleusin (bërthamën) dhe pjesët e tjera speciale.

Qelizat eukariote janë qeliza më të avansuara dhe më të ndërlikuara.

sikurse ato që gjenden tek bimët dhe tek kafshët

Kategoria e dytë janë qelizat prokariote.

Ato nuk kanë bërthamë ose organele të mbështjellura me membranë.

Ato kanë materialin gjenetik, por ai nuk është i mbyllur në bërthamë.

Qelizat prokariote janë gjithmonë njëqeLizore.

ose organizma unicelular(uni-një,celulë-qelizë), sikurse që janë bakteriet.

Pra qka janë organelet?

Fjala organel ka kuptimin " organ i vogël"

Organelet janë pjesët e specializuara të qelizës të cilat kanë punë specifike për të bërë.

Le të fillojm me bërthamën, qendra kontrolluese e qelizës.

Bërthama përmban ADN-në ose materialin gjenetik.

ADN dikton(udhëzon) qelizën se qka duhet bërë

dhe si ka për ta bërë atë (proces-punë).

Kromatina është forma e ndërlidhur dhe e përhapur e ADN-së që gjendet brenda membranës bërthamore.

Kur një qelizë është gati për tu ndarë

ADN-ja kondensohet(grumbullohet) në struktura që njihen si kromozome.

Bërthama gjithashtu përmban një nukleolus(bërthamëz)

e cila është një strukturë në të cilën krijohen ribozomet.

Pasi që ribozomet largohen nga bërthama

ato do të kenë si punë kryesore -sintetizimin-

ose krijimin e proteinave.

Përjashta bërthames, ribozomet dhe pjesa tjetër e organeleve

notojnë përreth në citoplazëm, që është substanca gjelatinoze.

Ribozomet mund të lëvizin lirshëm përbrenda citoplazmës

ose të kapen për retikulumin(rrjetën) endoplazmatik, që shënohet shkurt si ER.

Ekzistojnë dy lloje të ER-ve:

ER i vrazhdë(granular) i cili ka të ngjitura ne vete ribozomet

dhe ER i lëmuar(agranular) që nuk ka ribozome të ngjitura rreth vetes.

Retikulumi endoplazmatik

është një shteg(rrugë) e mbështjellur dhe mbyllur me membranë, që bën transportimin e materialeve

siq janë proteinat e sinitetizuara nga ribozomet.

Proteinat dhe materialet e tjera

dalin nga retikulumi endoplazmatik

në fshikëza të vogla (ajri ose lëngu)

prej ku aparati i Golxhit, i cili shpeshherë quhet si trupi i Golxhit

i pranon ato.

Përgjatë lëVizjes së proteinave përmes aparatit të golxhit ato modifikohen

në forma(lloje) të cilat qeliza mund ti përdor.

Trupi i gloxhit e bën këtë duke i paluar proteinat në forma të përdorshme.

ose duke shtuar materiale të tjera në to.

siq janë lipidet

ose karbohidratet.

Vakuolat janë struktura në formë thasësh(thes) që depozitojnë materiale të ndryshme.

Këtu, në këtë qelizë bimore, vakuola qendrore deponon ujin.

Në qoftë se rikthehemi tek qeliza shtazore

do shihni një organel të quajtur lizozom.

Lizozomet janë grumbulluesit e mbeturinave.

të cilat futin brenda pjesë të përdorura ose të dëmtuara të qelizës.

Ato janë të mbushura me enzime të cilat i përpunojnë(thyejn) këto mbeturina qeizore.

Mitokondria është një organel i cili shërben si burim energjie për të dy llojet:

qelizave bimore dhe shtazore

Përgjatë një procesi që njihet si Frymëmarrje qelizore

mitokondriet i krijojnë molekulat e ATP-së (adezinotrefosfati)

të cilat furnizojnë me energji të gjitha proceset qelizore.

Qelizat që kanë nevojë për më shumë energji

kanë më shumë mitokondrie.

Ndërkohë qeliza e ruan formën e saj

me ndihmën e një citoskeleti (skeleti qelizor)

Cito skeleti përmban mikrofilamente në formë fijesh

që janë të ndërtuara nga proteinat

dhe mikrotubulave që janë gypa të hollë dhe të zbrazët.

Disa organizma

sikurse që janë bimët fotoautotrofike

që nënkupton se ato e marrin dritën e diellit për energji

kanë qeliza që përmbajnë një organel të quajtur koloroplast

Kloroplasti është vendi ku ndodh fotosinteza

Është i gjelbërt sepse përmban një pigment të gjelbërt të quajtur

Klorofil.

Qelizat bimore gjithashtu kanë një mur qelizor jashta membranës qelizore

i cili i jep formën, mbështet dhe mbron qelizën bimore.

Qelizat shtazore nuk kanë kurr mur qelizor

Ka lloje të ndryshme të strukturave të cilat i kanë vetëm disa qeliza

Ja ku janë vetëm disa prej tyre.

Tek njerëzit, për shembull, trakti frymëmarrës është i rreshtuar(përmbanë) me qeliza të cilat përmbajnë cilie.

Këto janë projektime mikroskopike në formë të flokëve

të cilat lëvizin në formë valësh.

Kjo aftësi mundëson kapjen e krimcave të thithura në ajër dhe i hudh jashta përmes kollitjes.

Karakterisiikë tjetër unike tek disa qeliza është flagjeli.

Disa bakterie kanë flagjel.

Flagjeli është sikurse një bisht i vogël që i mundëson qelizës të lëviz ose ta shtyej vetën para.

Qeliza e vetme njerzore që ka një flagjel

është qeliza e spermës

Si përgjithsim kujtoni se:

Qeliza eukariote janë qelizat bimore dhe shtazore që kanë bërthamë dhe organele të mbështjellura me membranë.

Përderisa qelizat prokariote janë organizma njëqelizor që nuk i kanë këto.

Të gjitha qelizat kanë një membranë qelizore, citoplazëm dhe material gjenetik.

Edhe pse vetëm qelizat bimore kanë kloroplaste

të dy qelizat (bimore dhe shtazore) kanë mitokondrie.