Lac operon - YouTube

Channel: Khan Academy

[0]
İndi biz məşhur operonlardan biri
[1]
haqqında danışacağıq.
[4]
Bu lac operonudur.
[6]
O, E. Coli genomunun bir hissəsidir
[9]
və mürəkkəbdir.
[10]
Buradakı lac, laktozanı nəzərdə tutaraq qeyd edilən hissədir və
[14]
siz onun laktoza mübadiləsindəki genləri
[16]
kodlaşdırdığını təsəvvür edə bilərsiniz.
[20]
Yəqin ki, laktoza sözü sizə tanış gəldi.
[23]
Bu, süddə tapılan şəkərdir.
[25]
Mən də daxil olmaqla bəzilərimizdə laktozaya dözümsüzlük var.
[28]
Mənim laktozanı həzm etmək ilə əlaqədar problemlərim var,
[31]
buna görə də bu mövzuda qarışıq hislər keçirirəm.
[33]
Ümumiyyətlə, hüceyrənin bundan istifadə edə bilməyi üçün
[36]
laktozanı özünə absorbsiya edə bilməyi lazımdır.
[39]
Onu yanacaq kimi istifadə edə bilməyi üçün
[41]
daha sadə şəkərlərə parçalamalıdır,
[44]
lac operonundakı genlərin
[46]
kodlaşdırdığı məhz budur.
[49]
Belə ki, nümunə olaraq, lac Z geni buradadır,
[53]
o, laktozanı
[55]
daha sadə şəkərlərə ayırmağa kömək edən fermenti kodlaşdırır.
[59]
Lac Y geni
[63]
laktozanın hüceyrə membranlarından absorbsiya olunmağına
[66]
kömək edən fermenti kodlaşdırır.
[68]
Lac A geni biraz daha maraqlıdır,
[70]
o, daha az öyrənilib,
[71]
lakin buradakı ümumi fikir budur ki, onların üçü də
[74]
laktozanın mənimsənilməsində və mübadiləsində iştirak edir.
[78]
Bu operondur,
[79]
belə ki, bizim burada promotorumuz var,
[81]
Hansı ki, ona RNT polimeraza birləşə bilər,
[83]
mən burada digər hissələri də çəkmişəm.
[85]
Mən operatoru burada çəkmişəm,
[88]
burada siz repressorun olduğunu da təsəvvür edə bilərsiniz,
[90]
əslində lac repressoru buraya bağlana bilərdi,
[94]
bu KAZ sahəsidir, yaxud K-A-Z sahəsi.
[97]
KAZ, katabolik aktivləşmə zülalı ifadəsinin abbreviaturasıdır.
[102]
Katabolik,
[103]
Katabolik
[106]
Aktivləşmə, oy
[110]
Aktivləşmə
[113]
Zülalı.
[115]
Və budur, siz indi
[116]
Katabolik Aktivləşmə Zülalının harada olduğunu təsəvvür edə bilərsiniz.
[120]
O, bağlana və aktivləşdirici ola bilər.
[124]
Belə ki, bundan başqa,
[126]
fərqli ssenarilər haqqında fikirləşə bilərik.
[128]
Gəlin, E. Coli bakteriyasındakı
[132]
ssenarini təsəvvür edək,
[133]
burada laktoza yoxdur.
[137]
Sizcə, burada nə baş verməlidir?
[140]
Bir çox bioloji orqanizmin
[142]
kifayət qədər xəsis olduğunu düşünsək,
[143]
bunların çoxu məntiqlidir.
[146]
Onlar sadəcə mənbələrini israf etmək istəmir.
[148]
Yaxşı, əgər burada laktoza yoxdursa,
[150]
laktoza mübadiləsi üçün fermentlərə çevrilə bilən genləri
[154]
nəyə görə köçürmək lazımdır?
[158]
Belə ki, əgər laktoza yoxdursa,
[160]
siz bunu qüsurlu vəziyyət kimi burada həyata keçirə bilərsiniz.
[161]
Əslində sizin operatora bağlı
[166]
lac repressor zülalınız var.
[168]
Belə ki, bu lac repressorudur,
[173]
lac repressoru buradadır.
[175]
Siz bunları trasnkripsiya edə bilməyəcəksiniz.
[179]
RNT polimeraza heç nə edə bilməyəcək.
[183]
Heç bir transkripsiya baş vermir.
[185]
Beləliklə, laktoza və transkripsiya yoxdur,
[191]
hansı ki, onlar çox şey edə bilərdi.
[193]
Bakteriyalar, yaxud bakteriya,
[196]
bu tək formada işlənir,
[197]
resursları israf etmək istəmir.
[199]
Bəs laktoza olarsa, nə baş verməli olduğunu düşünürsünüz?
[202]
Buna görə onu burada saxlayacağam ki, görə biləsən.
[205]
Belə ki, laktoza olarsa,
[209]
laktoza
[211]
mövcud olarsa,
[212]
yaxşı, təsəvvür edək ki,
[213]
siz artıq ətrafda repressorun olmağını istəmirsiniz
[215]
və bu həqiqətən baş verir,
[217]
sizdə Allolaktoza adlanan, laktozanın izomeri var.
[221]
Beləliklə, əgər laktoza olarsa,
[222]
Allolaktoza da olacaq,
[225]
bax burada
[226]
və bu
[230]
Allolaktozadır,
[232]
hansı ki, o, transkripsiyanın induktoru rolunu oynaya bilər.
[236]
Onun induktor rolunu oynamağı,
[238]
lac repressoruna bağlanmağı ilə əlaqədardır,
[241]
lac repressoru artıq operator hissəsinə bağlana bilməz.
[248]
Allolaktoza iştirak etdikdə,
[250]
o, repressora bağlanacaq
[252]
və repressor operator sahəsini tərk edəcək.
[257]
Həm də o bağlana bilməyəcək,
[259]
gəlin, bunu belə çəkim.
[260]
Belə ki, bu vəziyyətdə operator
[263]
bağışlayın, mən repressor deməliydim.
[264]
Operator repressorun bağlandığı hissədir.
[266]
Beləliklə, repressor buradadır.
[269]
Sizin bir neçə Allolaktozanız var.
[272]
Biz onu ağ rənglə göstərəcəyik.
[274]
Sizin bir neçə Allolaktozanız var,
[277]
o, buna bağlıdır, buna görə də
[278]
operatora bağlanmayacaq
[280]
və operatora bağlanmadığı üçün
[283]
deməli indi,
[283]
RNT polimeraza bu genləri transkripsiya edə bilər.
[288]
Bu genlərin transkripsiyası üçün
[289]
bu, çox əhəmiyyətlidir.
[292]
Biz bu laktozanın mübadiləsini həyata keçirə bilərik.
[296]
Əgər laktoza iştirak edərsə, transkripsiya da baş verəcək.
[303]
Transkripsiya baş verir.
[306]
Bu, lac operonun çox yüksək səviyyədə sadə görünüşüdür,
[310]
lakin bu daha mürəkkəbdir,
[311]
çünki başqa şəkərlər də var. Məsələn, qlükozaya
[314]
hüceyrə tərəfindən daha çox üstünlük verilir.
[317]
Belə ki, oy
[319]
yanlış tərəfə hərəkət etdim.
[320]
Və siz gedirsiniz.
[321]
Gəlin, qlükozanın iştirak etdiyi
[323]
və iştirak etmədiyi hallarda
[324]
nə baş verəcəyi haqqında fikirləşək.
[326]
Gəlin, burada yazaq.
[328]
Belə ki, qlükoza var
[334]
və qlükoza yoxdur.
[336]
Gəlin, belə edək.
[339]
Mən ilk olaraq qlükozanın olmadığı halı qeyd edəcəyəm.
[341]
Gəlin, qlükoza olmadıqda, nə baş verdiyinə baxaq.
[344]
Unutmayın ki, laktozadan daha çox qlükozaya üstünlük verilir.
[347]
Daha sadə şəkərdir.
[349]
Ətrafınızda qlükoza varsa, laktozaya görə niyə narahat olursunuz?
[351]
Və burada bizim qlükozamız var.
[355]
Bizim bu mühitdə qlükozamız var.
[358]
Həmçinin, biz laktozanın iştirak etdiyi
[361]
və olmadığı hallar haqqında da
[362]
danışa bilərdik.
[364]
Lakin bizim ətrafda heç bir laktozamız yoxdursa,
[366]
Allolaktozamız da olmayacaq.
[368]
Sonra isə siz ancaq operatorun üzərində
[370]
oturmuş repressora malik olacaqsınız.
[371]
Sizdə heç bir transkripsiya prosesi baş verməyəcək.
[374]
Qlükoza olsa da, olmasa da bu belə olacaq.
[376]
Beləliklə, biz qlükozanın olmadığı hal haqqında fikirləşəcəyik,
[378]
lakin bizim laktozamız var,
[380]
üstəgəl laktoza
[383]
və o buradadır. Sizin qlükoza üstəgəl laktozanız var.
[388]
Deməli, laktoza hissəsində,
[390]
əgər bizim laktozamız varsa,
[392]
Allolaktozamız da olacaq.
[394]
Biz sadəcə bu ssenari haqqında danışdıq.
[396]
Allolaktoza lac repressoruna bağlanır,
[401]
bu, lac repressorunun operatora bağlanmasının qarşısını alır.
[407]
Buna görə də RNT polimerazanız
[411]
transkripsiyanı yerinə yetirə bilər.
[415]
Lakin bu belə deyil.
[417]
Qlükozanın olmadığı halda,
[419]
siz, həqiqətən də KAZ hissəsini əhatə etməlisiniz.
[422]
Sizin bunu daha çox reallaşdırmağınız üçün
[424]
aktivləşdiriciniz olacaq,
[425]
Əgər sizin ətrafda qlükozanız yoxdursa,
[427]
sizin həqiqətən də qlükozaya ehtiyacınız olacaq.
[430]
Beləliklə, sizin malik olduğunuz şey,
[433]
gəlin, bunun şəklini çəkək,
[435]
Katabolik Aktivləşmə Zülalı
[438]
buradadır.
[440]
Katabolik Aktivləşmə Zülalı
[443]
və tsiklik AMF-nin iştirakı
[448]
Adenozin Monofosfat.
[450]
Bu, ATF-nin törəməsidir
[453]
və onu burada qeyd edirəm.
[454]
Tsiklik AMF.
[457]
Onunla Biologiyada hələ çox qarşılaşacaqsınız.
[460]
Belə ki, bu, tAMF-nin iştirakında
[464]
Katabolik Aktivləşmə Zülalıdır
[466]
və biz Tsiklik AMF-nin qlükoza ilə
[469]
necə əlaqəli olduğu haqqında hələ danışacağıq.
[471]
Onun iştirakı ilə
[472]
bu KAZ sahəsinə birləşir.
[476]
Bu isə sonradan transkripsiyanın fəallaşmağına səbəb olur.
[480]
Qlükoza və laktozanın olmadığı halda,
[483]
siz daha çox transkripsiyaya malik olacaqsınız.
[486]
Gəlin, bunu burada yazaq.
[487]
Daha çox transkripsiya.
[496]
Daha çox transkripsiya.
[498]
İndi sizin nə soruşacağınızı təxmin edə bilirəm.
[499]
Bunu ilk vaxtlar mən də özümdən soruşmuşdum,
[500]
insanlar mənə Tsiklik AMF haqqında danışdıqda, soruşurlar ki,
[503]
"Yaxşı, bəs Tsiklik AMF qlükoza ilə necə əlaqəlidir?"
[506]
Belə ki, mən burada çox da ətraflı məlumat verməyəcəyəm,
[509]
lakin sizin bilməli olduğunuz hər şey burada var.
[511]
Əgər sizin qlükozanız varsa,
[512]
bu əhəmiyyətlidir.
[515]
Gəlin, onu bu yolla yazım.
[516]
Əgər sizin yüksək miqdarda qlükozanız varsa,
[518]
yüksək miqdarda qlükoza.
[520]
Mənim bunu yazmaqla əlaqədar problemim var.
[521]
Yüksək miqdarda qlükoza.
[523]
Bu, Tsiklik AMF istehsalına mane olacaq.
[527]
Belə ki, az miqdarda Tsiklik adenozin monofosfat.
[533]
Əgər sizin az miqdarda qlükozanız varsa, yaxud heç yoxdursa,
[537]
bu yanıltmaca bənzəyir.
[538]
Əgər sizin az miqdarda qlükozanız varsa,
[540]
bu Tsiklik AMF-nin yaranmağına
[541]
mane olmayacaq
[542]
və sizin yüksək miqdarda Tsiklik AMF-niz olacaq.
[547]
Əgər sizin heç qlükozanız yoxdursa, yaxud az miqdarda qlükozanız varsa,
[550]
biz burada, bu ssenaridəyik.
[552]
Sizin Tsiklik AMF-nizin qatılığı yüksək olacaq,
[556]
hansı ki, o, Katabolik Aktivləşmə Zülalına birləşə,
[561]
sonra isə aktivator kimi fəaliyyət göstərə bilər.
[563]
Bu isə lac operonunun daha çox transkripsiyasına imkan verəcək.
[567]
Niyə yenidən, bir dəfə də olmağı vacibdir?
[568]
Belə ki, əgər sizin heç qlükozanız yoxdursa, yaxud az miqdarda qlükozanız varsa,
[570]
sizin həqiqətən də laktozaya ehtiyacınız olacaq.
[572]
Siz, həqiqətən də bu genləri mümkün qədər transkripsiya etmək istəyirsinizsə,
[577]
bəs qlükoza və laktozanın
[578]
harada olduğu haqqında düşünmüsünüzmü?
[581]
Yaxşı, yenidən deyək, əgər burada laktoza varsa,
[583]
sizin Allolaktozanız da olacaq.
[585]
Hansı ki, o, lac repressoruna birləşə bilər,
[589]
O, lac repressoruna birləşir,
[591]
bu zaman lac repressoru operatora
[593]
bağlana bilməyəcək.
[596]
Belə ki, siz bunu yenidən edə bilərsiniz,
[598]
RNT polimeraza transkripsiya edə bilər.
[603]
Lakin sizin qlükozanız olduğuna görə
[608]
bu daha az miqdarda olacaq.
[610]
Yaxşı, mən buraya az miqdar yazacağam.
[612]
Tsiklik AMF.
[615]
Sizin az miqdarda tsiklik AMF-niz olduğu, yaxud heç olmadığı halda
[618]
deməli, bu Tsiklik AMF
[620]
Katabolik Aktivləşmə Zülalı ilə birləşə bilər.
[624]
Belə ki, Katabolik Aktivləşmə Zülalı
[628]
aktivləşdirici rolunu həyata keçirə bilməyəcək.
[629]
Mən çox vaxt çoxlu sözlərdən istifadə etdiyimi bilirəm.
[631]
Beləliklə, bu aktivləşdirici,
[635]
yaxud KAZ sahəsinə birləşməyəcək.
[638]
Sizin daha az transkripsiyanız olacaq.
[641]
Daha az transkripsiya.
[646]
Hansı ki, bu bir daha əhəmiyyət kəsb edir.
[647]
Sizin ətrafda qlükoza və laktozanız var.
[649]
Hüceyrə qlükozadan istifadə etməyə üstünlük verə bilər.
[651]
Daha sadə şəkərdir.
[652]
Niyə resursları israf etməliyik?
[653]
Sizin ətrafınızda çoxlu enerji var,
[655]
sadəcə qlükozaya tərəf gedin.
[656]
Əgər ətrafda qlükoza yoxdursa,
[658]
laktozanı həzm edə bilmək üçün
[660]
daha çox mənbədən istifadə etməlisiniz.