🔍
Equilibrium, allocative efficiency and total surplus - YouTube
Channel: Khan Academy
[1]
Bu videoda biz şokolad bazarından
[3]
bəhs edəcək və təklif & tələb əyriləri
[5]
haqqında danışacağıq, lakin mövzuya
[7]
bir az fərqli bir
[9]
prizmadan baxacağıq.
[11]
Xüsusilə tələb əyrisi üçün
[12]
marjinal fayda fikrinə diqqət edəcəyik.
[19]
Yaxşı indi bəs,
[22]
marja haqqında danışarkən,
[23]
artımda nə olur?
[24]
Etdiyiniz hər kiçik artımda nə baş verir?
[28]
Yəni, nədənsə daha çox əldə etdikdə, faydamız nədir? -
[30]
biz bu misalda şokoladdan bəhs edirik.
[34]
Bazar nöqteyi-nəzərindən düşünün ki,
[35]
heç bir şokolad yoxdur,
[37]
lakin bazarda şokolad istəyən
[38]
insanlar mövcuddur.
[41]
Əgər birdən onlar bir az
[43]
şokolad əldə edə bilsələr,
[46]
bu, artan şokolad miqdarından
[48]
böyük fayda əldə edəcəklər.
[51]
Bu insanlar üçün faydanı
[53]
dollarla ifadə etmək istəsək,
[56]
o zaman fayda hər kiloqram üçün 50 dollar olacaqdır.
[60]
Bu barədə düşünməyin bir yolu, daha çox insan bu qədər fayda əldə etdikləri üçün
[61]
50 dollar ödəməyə razı olacaqlar
[63]
və ya 50 dollardan az ödəsələr, deyək ki,
[65]
10 dollar ödəsələr bundan
[68]
40 dollar əlavə mənfəət əldə edəcəklər ki, bu,
[72]
bu malı həmin mənfəətdən
[75]
daha ucuz almaqla əldə edilir.
[81]
Deyək ki, şokolad sonradan daha çox əlçatan olur.
[84]
İnsanlar hələ də şokolad istəyirlər, lakin bəzilərinin ona daha çox
[88]
dərin bir bağlılıqları var və
[91]
belə ki, bir çox bazarlar üçün marjinal fayda
[94]
miqdar artdıqca enməyə doğru meyilli olur.
[99]
Bu haqda düşünmənin bir yolu da bu, ilkin
[101]
kəmiyyətdir, belə ki, bizim burada kiçik kəmiyyətimiz
[105]
var, deyək ki, delta kəmiyyəti.
[108]
Bu ilkin kəmiyyəti marjinal faydaya
[110]
vursaq bu təxminən bizə bu cür dördbucaqlı
[113]
verəcək, tam olaraq dördbucaqlı deyil,
[116]
yuxarı tərəfdən bir az da aşağı yönəlsə
[119]
trapezdir, lakin təxmini dördbucaqlı
[121]
demək olar.
[123]
Digər tərəfdən, buradakı hissə və ya
[126]
marjinal fayda əyrisinin altındakı hissə
[129]
də demək olar,
[131]
bu fayda bazarda daha çox şokolad
[134]
istehlakından əldə edilən faydadır.
[139]
Buna davam edək.
[142]
Daha çox şokolad olduqca
[144]
bazar bundan fayda əldə edəcək,
[146]
lakin insanlar daha istəkli olmayacaq.
[148]
Deyəcəklər ki, hər yerdə şokolad var,
[150]
bir az çox olması yaxşıdır, lakin
[152]
bu qədərə ehtiyac yoxdur.
[153]
Bu nöqtədə bəlkə də insanlar
[155]
heç nə almayacaq və artan şokolad miqdarı
[157]
üçün marjinal faiz
[159]
sıfır olacaq,
[160]
bütün şəhər şokoladla
[161]
dolacaq və artıq yer olmayacaq.
[164]
Amma hər zaman bu hal olmayacaq ki,
[166]
bu yerə gedib çıxasınız,
[168]
lakin bir yandan düşünürsünüz
[169]
ki, bu bizim marjinal fayda əyrimizdir.
[172]
Baxın, bu, təxminən şokolad bazarı üçün olan
[174]
tələb əyrisi ilə də eynidir.
[177]
Biz şokolad bazarı üçün qiymətlə
[180]
miqdarı qarşı-qarşıya qoymuşuq, amma
[182]
marjinal fayda nöqteyi-nəzərindən.
[185]
Burada təklif də əlaqəli bir hissədir, biz marjinal
[188]
xərc cəhətdən düşünəcəyik.
[194]
Deyək ki, ilkin olaraq bu bazarda heç
[197]
şokolad istehsal edilmir.
[199]
Və ağıllı təşəbbüskar deyir ki,
[201]
şokolada düşkün insanlar tanıyıram
[202]
və onlar bundan çox mənfəət əldə edər,
[205]
beləliklə, daha çox istehsal etməyə çalışacağam.
[207]
Ətrafa baxır, görürlər ki,
[208]
şəhərdə heç kimin istifadə etmədiyi bir şokolad fabriki var
[211]
və bu fabrik şokolad üçün ideal olan
[213]
yabanı kokoa kolları ilə əhatə olunub.
[216]
Şəhərdə də işsiz olan, amma
[218]
şokolad istehsalı üzrə mükəmməl
[219]
olan insanlar mövcuddur.
[221]
Belə ki, ilk şokolad məhsullarının
[224]
marjinal istehsal xərcləri olduqca aşağıdır.
[229]
Ancaq bu insanlardan,
[231]
bu tərk edilmiş fabrikdən,
[232]
bu pulsuz kakao kollarından və ya hər hansı bir şeydən,
[235]
yəni kakao ağaclarından istifadə edərək, yeni ağaclar əkməli,
[237]
yeni işçilər yetişdirməli və
[239]
yeni bir fabrik qurmalısınız.
[240]
Növbəti partiyanın istehsalı ilə
[242]
xərc bir az daha artacaq, sonra
[244]
bir az daha və bir az daha,
[246]
hansı ki bu bir çox bazarlar üçün trenddir.
[250]
Ucuz yolla istehsal etdiyiniz ilkin miqdar
[252]
az meyvə verir,
[254]
sonra ağac əkir, daha çox əldə edirsiniz,
[256]
bir az metaforaları qarışdıra bilərəm. :)
[259]
Lakin marjinal xərciniz
[262]
getdikcə daha da artır.
[265]
İndi burada nə düzəltdik?
[267]
Deyə bilərsiniz ki, Sal, bu, marjinal
[269]
xərc əyrisidir, lakin bunu xüsusi bazarlar
[272]
üçün təklif əyrisi olaraq da görə bilərik.
[276]
Bu aşağı kəmiyyətlərə indi
[278]
nə olacaq?
[281]
Yaxşı, deyək ki,
[284]
istehsal edilən miqdar delta Q kəmiyyətidir,
[286]
istehsalın xərci isə burada, marjinal
[290]
xərc əyrisinin altında olacaq,
[294]
bu, istehsalın xərci olacaqdır.
[296]
Lakin bunu sata bilərlər,
[297]
bazara qalan fayda,
[300]
deyək ki,
[303]
bu qırmızı əyrinin altındakı
[306]
ümumi sahədir.
[308]
Bazara ümumi fayda verirsinizsə,
[312]
bu əyrilər arasında qalan hissəni
[313]
siz "artıqlıq" olaraq görə
[316]
bilərsiniz, tam burada artıqlığı
[320]
görə bilərsiniz.
[323]
Bu, artıqlıqdır,
[326]
bu termini eşitməsəniz də işlətmək istədim,
[328]
çünki danışdığımız şeyi
[329]
əks etdirir, bu artıq faydadır.
[332]
Beləliklə, fayda artımı olduqca
[334]
təchizatçılar deyəcək ki, hey,
[335]
bunu ucuz istehsal edə bilirəm,
[338]
insanlar bundan daha çox fayda
[339]
əldə edəcək, bunun üçün nə olsa da 10 dollar
[341]
ödəməyə hazır olacaqlar.
[343]
Əgər insanlar bu qədər
[345]
fayda alarsa, təbii, 10 dollar
[346]
ödəməyə razı olacaqlar.
[348]
Beləliklə, mən istehsal edə,
[350]
hətta bunlar arasında tutulma da
[352]
edə bilərəm.
[355]
Bəlkə də, burada tutulma edər
[356]
və fayda əldə edərəm, sonra da
[358]
istehlakçılar bundan fayda alar.
[361]
Lakin sonra digər təşəbbüskarlar deyəcək,
[364]
hey, bu bazarda daha çox fayda var imiş
[366]
və beləcə istehsala fayda
[369]
götürənə qədər davam edəcəklər,
[373]
belə ki, bu marjinal fayda marjinal xərcdən yüksək
[375]
olana kimi hər vasitə ilə
[377]
davam edəcəkdir.
[380]
İndi tam olaraq burada nə baş verir?
[384]
Yaxşı, biz təklif və tələbdən,
[385]
effektiv qiymət və
[387]
kəmiyyətdən danışdıq, lakin düşünək,
[390]
dedik ki, bu, yalnız daha çox
[392]
istehsal edilərsə əhəmiyyətlidir.
[394]
Belə bir artımla belə,
[398]
artıq bu miqdarda olsaq da,
[401]
bir az da çox məhsul istehsal etmək məntiqlidir,
[404]
çünki bu xərclərə sahib olacaqsınız,
[406]
amma o zaman
[409]
bazar xərclərdən artıq olan
[412]
bütün bu faydanı əldə edə bilər.
[416]
Bu halda deyəcəksiniz ki, bunu
[418]
satdığım müddətcə
[419]
həmin artıq faydanı bölə bilərəm.
[423]
Lakin, bu iki xətt kəsişsə və
[426]
bizim marjinal faydamız
[431]
marjinal xərcimizə bərabər olarsa
[435]
bu halda heç bir fayda artımı
[437]
olmayacaq, heç bir artım olmayacaq ki,
[440]
daha artıq istehsal edilə bilsin.
[442]
Bundan əlavə, marjinal xərcləriniz
[444]
marjinal fayda ilə müqayisədə daha yüksəkdir.
[448]
Əgər bunu kiməsə onların faydaları üçün vermək
[450]
istəsəniz, itki əldə edərdiniz.
[452]
Yaxud da bazarın özünü fikirləşsəniz
[454]
cəmiyyət vahid başına fayda əldə etdiyindən
[457]
daha çox artan xərcə məruz qalacaqdı,
[459]
bəs niyə bu edilməlidir ?
[462]
Bu nöqtədə burada olan
[464]
iki xətt, iki əyri kəsişir, buradakı təklif və tələb
[468]
haqqında danışmışdıq, lakin
[470]
marjinal fayda və xərc nöqteyi-nəzərindən
[472]
baxdıqda görə bilərik ki,
[475]
buradakı kəmiyyət, yəni Q,
[479]
bölgü baxımından
[482]
səmərəli hesab olunur.
[485]
Səmərəli bölgü - bu, çox qəşəng bir sözdür.
[491]
Niyə belədir?
[493]
Yaxşı, amma digər bir kəmiyyət səmərəli olmazdı.
[496]
Məsələn, deyək ki, hansısa bir səbəbdən,
[499]
biz bu Q-1 nöqtəsindəyik.
[505]
Bu nöqtədəki kəmiyyətə nə baş verir?
[509]
Buradakı kəmiyyətdə
[514]
marjinal fayda xərcdən yüksək olur.
[518]
Marjinal fayda xərcdən yüksəkdir.
[523]
Bir çox şeyi masada qoyaraq
[525]
bazar böyük bir fayda artımından imtina edir,
[529]
masada olan o şey - ümumi artıqlıqdır.
[532]
Bazarın sahib ola biləcəyi o fayda,
[536]
hansı ki olmadı, itirilmiş zərər adlanır,
[540]
bu haqda digər videolarda bəhs edəcəyik.
[546]
Unutmayın, səmərəli bölgü kəmiyyəti üçün
[549]
bizim bu nəhəng ümumi artıqlığımız var,
[551]
hansı ki marjinal fayda əyrisinin altında
[555]
və marjinal xərc əyrisinin üzərində,
[559]
kəsişməyə qədər olan hissədə yerleşir.
[562]
Ancaq siz bu kəmiyyətdən az olan səmərəli
[564]
bölgü kəmiyyətindəsinizsə,
[565]
marjinal faydanız
[566]
marjinal xərcinizdən yüksək olacaq və siz
[568]
necə bölgü etmənizdən, istehsalçı və
[573]
istehlakçı bölgünüzdən asılı olmayaraq
[575]
bu ümumi artıqlığı masada qoyacaqsınız.
[579]
Bəs istehsal kəmiyyəti səmərəli bölgü
[581]
kəmiyyətindən çox olarsa necə?
[584]
Deyək ki, bu,
[586]
Q-2-dir, burada nə baş verir?
[588]
Burada siz bütün artıqlığı
[592]
götürə bilərsiniz,
[595]
lakin indi siz
[597]
mənfi artıqlıq yaradırsınız.
[600]
Burada bütün bu hissə sizin
[605]
mənfi faydanızı və ya deyə bilərik ki,
[609]
bazarın net xərcini göstərir.
[613]
Burada itirilmiş zərər olub, çünki
[616]
ala biləcəyimizi masada qoyuruq.
[618]
Burada biz yalnız təchizatçıların yox,
[622]
bazar qiymətinə istehsal edirik, bazar
[624]
faydası isə hər vahid artımı üçün
[626]
azalır, xərcdən
[628]
daha aşağı olur və beləliklə biz
[633]
mənfi ümumi artıqlıq əldə edirik.
[637]
Və nəzərə alınmalıdır ki, bu
[639]
da həmçinin itki hesab edilməlidir, bunu
[643]
fərqləndirərək yazaq, yəni itirilmiş zərər.
[647]
İtirilmiş zərər kimi masada
[649]
qoyduğumuz artımı adlandırırıq,
[651]
lakin bizim lazımsız yerə istehsal etmə
[654]
halı üçün də itirilmiş zərərimiz olur,
[657]
çünki fayda cari xərcdən az olur.
[661]
Əgər marjinal fayda xərcdən yüksək
[664]
olarsa, və ya marjinal xərc
[666]
marjinal faydadan yüksəkdirsə,
[669]
hər iki halda da itirilmiş zərərimiz olur.
[672]
Düzgün çalışan bir bazar səmərəli bölgüyə
[675]
müvafiq istehsal etməlidir.
[678]
Real həyatda təbii ki, modellərimiz
[681]
bir çox fərziyyələri aydınlaşdırır ki,
[684]
bazar davranışlarını aydın izah edə bilək.
Most Recent Videos:
You can go back to the homepage right here: Homepage