馃攳
Introduction to economics | Supply, demand, and market equilibrium | Economics | Khan Academy - YouTube
Channel: Khan Academy
[0]
Para se te fillojme udhetimin tone ne boten e ekonomise,
[3]
mendova te filloj me nje citim te nje prej ekonomisteve me te famshem te te gjitha koherave,
[8]
filozofi skocez Adam Smith.
[11]
Ai eshte pak a shume i pari ekonomist
[15]
qe shihte ekonomine sic e shohim ne ditet e sotme.
[17]
Kjo eshte nga libri i tij "Pasuria e Kombeve",
[19]
publikuar ne 1776, rastesisht, i njejti vit me
[24]
Deklaraten Amerikane te Pavaresise, dhe eshte nje nga pjeset me te famshme.
[28]
Cdo person, duke qene aktor ekonomik, nuk ka per qellim te promovoje interesin publik,
[34]
por edhe nuk e di se sa po e promovon ne te njejten kohe.
[36]
Duke marre pjese ne ate industri, ne menyre qe industria
[39]
te kete prodhimtarine me te madhe,
[44]
ai ka per qellim perfitimin e tij personal
[46]
"Ai ka per qellim perfitimin e tij personal".
[49]
Dhe ai drejtohet ne kete gje, si ne shume raste te tjera, nga nje dore e padukshme
[53]
qe te promovoje dicka te cilen nuk e kishte si qellim.
[56]
Ky term "dora e padukshme" eshte i famshem
[59]
I drejtuar nga nje dore e padukshme qe te promovoje dicka te cilen nuk e kishte si qellim.
[64]
Ai thote, shiko, kur pjesemarresit individual ekonomik marrin vendime ne interesin personal te tyre,
[68]
ajo gje shpesh ne agregat, sjell gjera qe secili person nuk e kishte marre parasysh.
[72]
Me poshte thote: Po ashtu nuk eshte gjeja me e keqe per shoqerine
[75]
qe nuk ishte e perfshire ne kete gje.
[77]
Keshtu qe nuk eshte detyrimisht dicka e keqe.
[78]
Duke ndjekur qellimet vetjake, cdo person shpesh promovon
[83]
interesat e shoqerise ne menyre me efektive se sa kur ai e ka per qelllim kete gje.
[88]
Keshtu qe kjo eshte me te vertete nje thenie e rendesishme.
[90]
Eshte ne qender te kapitalizmit.
[92]
Prandaj e theksoj qe eshte publikuar
[95]
ne te njejtin vit me Deklaraten Amerikane te Pavaresise,
[96]
sepse Amerika, baballaret e shtetit amerikan,
[101]
shkruajten Deklaraten e Pavaresise, Kushtetuten
[102]
qe pershkruan tamam c'do te thote te jesh nje shtet demokratik,
[105]
cilat jane te drejtat e qytetareve.
[106]
Por Shtetet e Bashkuara,
[112]
jane influencuar nga punimet e Adam Smith,
[114]
nga keto ide qendrore te kapitalizmit
[118]
Dhe te dyja qelluan rreth te njejtes kohe.
[122]
Por kjo ide nuk eshte gjithmone kaq intuitive. Aktoret individual, duke ndjekur
[128]
qellimet e tyre personale, mund te jene duke bere me shume per shoqerine
[132]
sesa po te kishin provuar te promovonin mireqenien e shoqerise.
[138]
Nuk besoj qe Adam Smith do te thoshte qe kjo eshte gjithmone gje e mire
[142]
per dike te veproje ne menyre egoiste, ose qe nuk eshte asnjehere mire qe njerezit
[144]
te mendojne per pasojat e veprimeve te tyre per shoqerine si e tere,
[149]
por ai thote qe shpesh... shpesh, ky veprim egoist
[154]
<i>mund</i> te sjelle te miren e pergjitshme. Mund te sjelle me shume inovacion.
[158]
Mund te sjelle me shume investime. Mund te sjelle produktivitet me te mire. Mund te sjelle me shume pasuri,
[164]
me shume per gjithsecilin.
[167]
Ne ditet e sotme ne Ekonomi shpesh... kur behen deklarata te ndryshme, ato jane
[173]
nje perzierje theniesh mikroekonomie dhe makroekonomie.
[176]
MIkro eshte rreth njerezve, aktoreve individual marrin vendime ne interesin personal te tyre
[180]
Makro eshte cfare mund te ishte mire per ekonomine ose kombin ne teresi.
[184]
Sot ekonomistet ndahen ne dy shkolla te ndryshme,
[188]
ose ne dy nen-ndarje: Mikroekonomia, qe studion aktoret individual.
[196]
Mikroekonomia... dhe ato aktore mund te jene firma, persona ose familje.
[201]
Me pas vjen dhe Makroekonomia, qe studion ekonomine ne agregat.
[205]
Makroekonomia. Kuptohet nga vete fjala.
[210]
Mikro -- prefixi do te thote gjera te vogla. Makro i referohet gjerave madhore.
[214]
Figures madhore.
[216]
Keshtu qe, mikroekonomia tregon se si aktoret marrin vendime
[222]
ose mund te thuash 'alokimet', alokimet.. vendimet ose alokimet.
[229]
Alokimi...
[232]
i resurveve te pakta. Dhe shume shpesh degjohen termat resurset e pakta
[235]
kur njerezit flasin per ekonomi.
[237]
Nje burim i paket eshte ai qe nuk eshte i pafund.
[241]
Per shembull, dashuria mund te mos jete burim i paket. Mund te kesh nje dashuri te pafundme.
[246]
Por nje burim qe eshte i paket si ushqimi, uji, parate, koha ose puna.
[253]
Te gjitha keto jane burime te pakta. Keshtu mikroekonomia tregon si njerezit marrin vendime
[259]
si ti shperndajne keto burime te pakta.
[263]
Dhe se si ajo ndikon ne cmimet e produkteve dhe ne tregje.
[267]
Makroekonomia merret me studimin e asaj qe ndodh ne ekonomine si e tere.
[272]
Keshtu qe, ne 'agregat, cfare ndodh ne agregat ne ekonomi, nga miliona persona individual.
[278]
Ekonomia agregate. Ne tani kemi miliona persona.
[285]
Ajo fokusohet ne pyetje qe kane te bejne me politika te ndryshme.
[289]
Si per shembul, duhen rritur apo ulur taksat. Cfare do te ndodhe kur rriten ose ulen taksat.
[294]
Duhet te nderhysh me shume ne ekonomi apo me pak. Dhe si ndikon ajo ne produktivitet
[300]
kur ben kete gje. Keto jane politika, politika nga lart-poshte.
[306]
Ne makro dhe mikro ne kohet moderne,
[312]
ka nje tendence qe te shnderrohen ne shkenca rigoroze matematikore.
[316]
Por sidoqofte mund te fillohet me disa ide, disa ide filozofike,
[320]
per te thene dicka si Adam Smith.
[324]
Keshtu ekzistojne disa ide bazike,se si njerezit mendojne, si marrin vendime.
[331]
Filozofi, 'filozofi' njerezish ne vendimmarrje,
[338]
ne sensin e mikroekonomise --'vendim-marrja'.
[342]
Me pas behen disa supozime mbi kete gje.
[345]
Ose mund ta thjeshtezosh.
[349]
Thjeshtezimi eshte ne sensin kur thuhet "te gjithe njerezit jane racional",
[353]
"te gjithe njerezit veprojne ne interesin e tyre persona, ose njerezit maksimizojne perfitimet e tyre personale",
[357]
qe nuk eshte e vertete - njerezit motivohen nga shume gjera.
[361]
Gjerat thjeshtezohen, qe te mundesohet studimi matematik i ekonomise.
[366]
Simplifikohen qe te zgjidhen matematikisht.
[371]
Kjo ka vlere per te qartesuar menyren e mendimit.
[374]
Keshtu mund te vertetohen gjerat bazuar ne supozime.
[377]
Keshtu mund te fillosh te vizualizosh gjerat me tabela dhe grafike
[381]
dhe te mendosh cfare ndodh ne te vertete ne tregje.
[383]
Keshtu qe ka shume vlere te kesh kete menyre te menduari matematikore.
[387]
Por ne te njejten kohe eshte e rrezikshme sepse behen.
[392]
keto thjeshtezime te medha, dhe disa here matematika mund te sjelle konkluzione te forta.
[397]
Konkluzione, qe mund te ndihesh shume i sigurt sepse duket sikur e ke vertetuar
[403]
ne te njejten menyre sic mund te vertetohet relativiteti, por ai bazohej
[406]
ne disa supozime, qe ose ishin gabim, ose e thjeshtezonin problemin me shume sec duhet,
[410]
ose mund te jene te rendesishme per kontekstin ne te cilin je.
[415]
Keshtu qe eshte shume e rendesishme qe gjithcka te merret me nje sens mosbesimi,
[419]
per te kujtuar qe gjithcka bazohet ne supozime thjeshtezuese.
[422]
Dhe markoekonomia ndoshta vuan me shume nga kjo gje.
[425]
Ne mikroekonomi merren disa gjera te komplikuara
[429]
si mendja njerezore, si njerezit veprojne dhe reagojne ndaj njeri tjetrit dhe me pas
[431]
agregohen keto vendime per miliona njerez, keshtu qe eshte shume e komplikuar.
[437]
Ekzistojne miliona njerez te komplikuar qe bashkeveprojne me njeri tjeterin.
[441]
Keshtu qe, eshte shume e komplikuar. Shume miliona bashkveprime
[445]
ne esence bashkeveprime te paparashikueshem, dhe me vone behen supozime,
[451]
behen supozime dhe me ndihmen e matematikes
[457]
mund te behen disa konkluzione qe ndihmojne per disa parashikime.
[461]
Perseri, kjo eshte shume e rendesishme. Eshte shume e vlefshme te besh keto modele matematikore,
[467]
me keto supozime matematikore per keto konkluzione matematikore,
[470]
por gjithmone duhet te merren me nje sens dyshimi.
[473]
Me kete sens dyshimi duhet gjithmone te jesh i fokusuar ne intuiten e gjerave.
[478]
Dhe kjo eshte pikerisht gjeja me e rendesishme per te marre nga nje kurs ekonomie.
[482]
Ne menyre qe te arsyetosh se cfare ka mundesi te ndodhe,
[485]
ndoshta dhe pa matematike.
[486]
Do e mbyll me dy citime. Dhe keto citime jane paksa me humor.
[491]
por jane gjera te rendesishme per te pasur parasysh,
[495]
ne menyre te vecante kur i futesh thelle anes matematikore te ekonomise.
[497]
Ky eshte nje citima nga Alfred Knopf, qe ishte editor ne vitet 1900.
[504]
"Nje ekonomist eshte nje njeri qe thote gjerat e dukshme ne terma te pakuptueshme".
[508]
Dhe besoj qe kur flet per gjerat e pakuptueshme e ka fjalen per pjesen matematike
[514]
qe shihet ne ekonomi, dhe shpresoj qe kete pjese ta bejme
[517]
sa me te kuptueshme
[519]
Do te shihni qe kjo gje ka vlere.
[521]
Por kjo eshte nje thenie shume e rendesishme per tu bere.
[523]
Shpesh here, flitet per gjera te thjeshta
[525]
Gjera qe jane evidente..
[529]
Dhe eshte shume e rendesishme qe gjithmone te kihet parasysh kjo gje, gjithmone
[533]
te keni intuiten per ate qe po ndodh ne matematike,
[536]
ose ta dini nese matematika po ju con ne nje rruge te habitshme
[539]
bazuar ne supozime.
[542]
E dyta eshte thenia nga Lawrence J. Peter,
[545]
i famshem per Parimet e Peterit, profesor ne USC.
[548]
"Nje ekonomist eshte nje ekspert qe do dije neser pse gjerat
[552]
qe parashikoi dje nuk ndodhen sot."
[554]
Edhe njehere, e rendesishme te kihet parasysh,
[557]
sidomos ne makro, sepse ne makro
[561]
gjithmone ka parashikime per gjendjen e ekonomise:
[566]
per ate qe duhet bere, sa do zgjase recesioni, sa do jete rritja ekonomike vitin e ardhshem,
[570]
sa do jete inflacioni ... dhe shpesh behen gabime.
[574]
Ne fakt, pak ekonomiste jane dakord ne shumicen e gjerave.
[578]
Dhe eshte shume e rendesishme te dihet kjo sepse kur futesh thelle
[582]
ne matematike, ekonomia mund te duket si shkence si fizika,
[586]
por nuk eshte tamam si fizika. Eshte e hapur... eshte subjektive,
[590]
dhe shume nga pjesa subjektive varet nga cilat supozime behen.
Most Recent Videos:
You can go back to the homepage right here: Homepage